Modellen

De rekenkamer(functie) is voor gemeenten sinds 1 januari 2006 verplicht. De wet biedt de raad de keuze voor een rekenkamer of een rekenkamerfunctie. Meer dan 75% van de raden heeft gekozen voor een rekenkamerfunctie. Een rekenkamerfunctie biedt de gemeenteraad namelijk meer vrijheid om het instrument zelf vorm te geven.

Welk model?

De keuzemogelijkheden zijn legio. Raadsleden, gemengd model of toch alleen externen...? Grootte van de gemeente, kleur van de coalitie of het enthousiasme van de raad voor dit instrument zijn allemaal geen indicatoren gebleken voor het model dat de raad kiest. Een grote gemeente kan kiezen voor een rekenkamer met hoofdzakelijk raadsleden (Almere), een kleinere gemeente kan kiezen voor volledig externe commissie (Baarn) of een externe directeur (Uithoorn). Wensen en uitgangspunten van de raad zijn wel bepalend geweest in de te maken keuze.

Vier jaar terug was dit de theorie: ieder model heeft zijn pro's en contra's, die inherent zijn aan het model. Geef als raad aan wat je belangrijk vindt, dan rolt daar vanzelf een geschikt model uit. Benut vervolgens de pro's en probeer de contra's te ondervangen.

Theorie: pro's en contra's per rekenkamermodel

Model rekenkamer	Pro's	Contra's
Intern model	Korte lijnen tot de raad Kennis van lokale situatie	Gebrek aan onderzoeksdeskundigheid Tekort aan onafhankelijk oordeelsvermogen
Gemengd model	Combinatie van onafhankelijkheid en kennis van de lokale situatie	Samenwerking tussen interne en externe leden verloopt niet goed
Extern model	Hoge mate van onafhankelijkheid Potentieel veel onderzoeksdeskundigheid	Te grote afstand tot de raad Zichtbaarheid en betrokkenheid
Directeursmodel	Efficiëntie in de uitvoering Professionele onderzoekscapaciteit	Kennis van de lokale situatie Onafhankelijkheid in de onderwerpselectie

Vier jaar later zijn er meerdere gemeenteraden en rekenkamers die het functioneren van de rekenkamer hebben beoordeeld. Zijn de verwachtingen uitgekomen? In die evaluaties blijken de theoretisch tegenstellingen ook in de praktijk te bestaan. In onderstaande tabel staan per model de belangrijkste knelpunten die in de tot nu toe gehouden evaluaties naar voren zijn gekomen. De tabel bevat ook voorbeelden van gekozen oplossingen.

Praktijk: knelpunten en mogelijke oplossingen per rekenkamermodel

Model rekenkamer	Belangrijkste knelpunten	Mogelijke oplossingen
Intern model	Raadsleden hebben onvoldoende tijd om externe onderzoekers goed aan te sturen. Gevoelige onderwerpen worden niet gekozen omdat het politieke spel in de commissie is geslopen.	Zorg voor ondersteuning van de commissie met de juiste capaciteiten en voldoende tijd. Vraag om een duidelijke onderbouwing, benoem selectiecriteria. Betrek actoren van buiten de commissie bij het maken van een groslijst.
Gemengd model	Er is geen eerlijke en duidelijke taakverdeling tussen de interne en externe leden. Gebrek aan tijd en interesse bij interne leden frustreert de externe leden.	Maak de onderlinge verwachtingen expliciet en leg in een reglement van orde de werkafspraken vast. Maak ‘beschikbare tijd' een selectiecriterium. Overleg frequent in klein comité en soms in groot comité
Extern model	Als de leden zelf onderzoeken zorgen agendaproblemen voor een lange doorlooptijd en inefficiëntie in de uitvoering. De commissie selecteert onderwerpen die geen aansluiting vinden bij raad en college	Benoemen leden die goed zijn in het aansturen en begeleiden van externe onderzoekers óf leden met voldoende vrije tijd. Stem (zonder direct je onafhankelijkheid te verliezen) de onderzoeksagenda af met het gemeentebestuur.
Directeursmodel	De rekenkamerfunctie opereert op een te grote afstand van de gemeente. De onderwerpselectie wordt niet collegiaal en kritisch getoetst.	Maak afspraken over aanwezigheid bij vergadering en stuur alle raadsinformatie toe. Wijs een raadscommissie aan die als klankbordgroep voor de directeur fungeert.

Modellen

Welk model?

Theorie: pro's en contra's per rekenkamermodel

Praktijk: knelpunten en mogelijke oplossingen per rekenkamermodel

Artikelen