Regionaal Vrijdagmiddagje Deventer
Het doel van de rekenkamer blijft in verkiezingstijd ongewijzigd: zij ondersteunt de kaderstellende en controlerende rol van de raad en biedt transparantie naar de burger. De verkiezingen zijn wél van invloed op de instrumenten die je daarvoor inzet en hoe je die inzet. Je kunt bijvoorbeeld eens een ander middel inzetten dan onderzoek. Bovendien is net na de verkiezingen het moment om de banden tussen raad en rekenkamer aan te halen. De rol van de rekenkamer in verkiezingstijd stond op 6 november centraal tijdens het regionaal vrijdagmiddagje voor de regio Oost.
Rekenkamers in verkiezingstijd
Na de opening door Pieter de Jong, voorzitter van de rekenkamercommissie Deventer, heette wethouder Marc-Jan Ahne de deelnemers welkom in de raadszaal van de gemeente Deventer. Ahne, wethouder sinds juni van dit jaar, vertelde dat hij als wethouder inmiddels twee keer te maken heeft gehad met een rapport van de rekenkamercommissie. Hij onderstreept daarbij het belang van de ambtelijke organisatie in het onderzoek: ook al rapporteert de rekenkamer aan de raad, om écht effect te bereiken met je onderzoek is het volgens hem van belang om draagvlak te hebben in de ambtelijke organisatie: die moet de veranderingen uiteindelijk realiseren.
Bewust zijn van doel van de rekenkamer
Wat is het doel van de rekenkamer? Onderzoek doen naar doelmatigheid, doeltreffendheid en rechtmatigheid zullen veel mensen zeggen. "Nee", zegt Roel Freeke, directeur van Jacques Necker. "De rekenkamer heeft tot doel om de kaderstellende en controlerende rol van de raad te versterken en om inzicht en transparantie voor de burger te vergroten." Juist het in ogenschouw houden van dit doel is in verkiezingstijd erg belangrijk. Claudio Bruggink van de rekenkamer Oost-Nederland voegt daar aan toe dat niet alleen het versterken van de rol van de raad een taak is van de rekenkamer, maar ook die van college en ambtelijke organisatie.
Met het doel in het achterhoofd, kunnen rekenkamers juist niet stil zitten in verkiezingstijd. Raden en individuele fracties kunnen anders reageren in verkiezingstijd. Rekenkamers moeten zich daar bewust van zijn en hun instrumenten daarop aanpassen. Jurgen Eshuis, secretaris van de rekenkamercommissie Almere en plaatsvervangend griffier, merkt op dat met name na de verkiezingen sprake is van machtspolitiek: "Terwijl voor de verkiezingen de politieke strijd zich voornamelijk buiten de raadszaal afspeelt, duurt het erna een jaar voordat de persoonlijke strijd in de politieke arena gestreden is."Dat rekenkamers geen onderzoek kunnen uitvoeren in de maanden voor de verkiezingen is grote onzin: "Grijp juist nu je kans: voer dat onderzoek uit dat relatief veel inspanning vraagt van de ambtelijke organisatie. Juist in de maanden voor de verkiezingen is het daar relatief rustig", aldus Roel Freeke.Bovendien is het het overwegen waard om ook eens een ander instrument in te zetten om je doel te bereiken. Zo zou je kunnen bepalen in hoeverre de doelen uit het collegeprogramma zijn gerealiseerd in de afgelopen periode. "Rekenkamers bieden hiermee transparantie en inzicht naar de burger",aldus Roel Freeke. "Daarnaast wordt de inzet van het collegeprogramma als relevant document bevorderd." Een mooie aanzet tot een discussie in het tweede deel van de middag.
Handel juist in verkiezingstijd omgevingsbewust.
In het tweede deel van de middag wordt een paneldiscussie gevoerd onder leiding van Carlo van Dijk van Jacques Necker. In het panel hebben Lydia Zwier-Kentie (lid rekenkamercommissie BBLM), Jurgen Eshuis (secretaris rekenkamercommissie en plaatsvervangend griffier van Almere) en Pieter de Jong (voorzitter van de rekenkamercommissie Deventer) zitting. Het panel is er unaniem over eens dat de verkiezingen niet van invloed zijn op het werk van de rekenkamer. Lydia Zwier-Kentie benadrukt de onafhankelijkheid van de rekenkamer: "De rekenkamer bepaalt zelf haar onderwerpen; dat er toevallig verkiezingen zijn doet daar niets aan af." Uit de zaal komt de reactie dat in praktische zin de verkiezingen wel van invloed kunnen zijn: het kan goed zijn om de doorlooptijd van je onderzoek hierop aan te passen. Het kan bijvoorbeeld goed zijn om snel onderzoek te doen en je resultaten in een korte leesbare vorm te presenteren, zoals via een rekenkamerbrief. Daarnaast wordt het belang effectief rekenkameronderzoek onderstreept: daarvoor is het van belang om het moment van aanbieden van je rapport aan de raad goed te timen: de verkiezingen kunnen een aanleiding zijn om de aanbieding te versnellen of juist even tegen te houden.
Over de stelling of de rekenkamer de resultaten van het collegeprogramma inzichtelijk moet maken, is het panel verdeeld. Pieter de Jong denkt dat de burger niet geïnteresseerd is in deze resultaten: "Het collegeprogramma is niet gericht op het gehele beleid van de raad, maar is slechts fragmentarisch." Daar voegt Jurgen Eshuis aan toe dat een collegeakkoord veel compromissen bevat en niet bedoeld is om honderd procent te worden gerealiseerd. Lydia Zwier-Kentie brengt daar tegen in dat de burger recht heeft om te zien wat er daadwerkelijk is gerealiseerd. "Op de informatie van het college daarover is niet te vertrouwen: dat wordt enkel ingezet als wapen in de verkiezingsstrijd".
De deelnemers zijn het er over eens dat burgers zicht moeten hebben op de gerealiseerde resultaten. De vraag is echter of een onderzoek naar het collegeprogramma dat inzicht biedt. Er wordt geopperd om dan ook te kijken naar de realisatie door de oppositiepartijen.
Rekenkamers moeten in ieder geval de schijn voorkomen dat zij zich mengen in het politieke spel. Met name in verkiezingstijd worden zaken al snel politiek getint. De rekenkamer moet zijn verworven status als betrouwbaar en onafhankelijk orgaan niet op het spel zetten: zet je instrumenten juist in verkiezingstijd doordacht in.
